Wanneer is een beoordeling zinvol?
Het uitgangspunt is dat beide partners worden onderzocht als er ondanks regelmatige onbeschermde gemeenschap binnen een jaar geen zwangerschap is ontstaan. Als de vrouw ouder is dan 35, kan die termijn worden ingekort tot zes maanden.
Bij een voorgeschiedenis van een niet-ingedaalde teelbal, een letsel aan de teelbal, een liesbreukoperatie, bof met ontsteking van de teelbal, chemotherapie of radiotherapie, of wanneer een duidelijke varicokèle is vastgesteld, wordt aangeraden niet een jaar te wachten.
De uitgevoerde tests
De beoordeling begint met een uitgebreide anamnese en een urologisch onderzoek. Afhankelijk van de situatie kan vervolgens het volgende worden gepland:
- Zaadonderzoek: de eerstelijnstest. Het geeft informatie over het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en vorm. Er wordt geen beslissing genomen op basis van één uitslag; de test wordt met passende tussenpozen herhaald.
- Hormoontests: FSH, LH, totaal testosteron en zo nodig prolactine en schildkliertests.
- Echografie van het scrotum: om varicokèle, de grootte van de teelballen en eventuele structurele problemen te beoordelen.
- Genetische tests: bij een zeer laag aantal zaadcellen of het ontbreken ervan kunnen een karyotypering en een analyse op microdeleties van het Y-chromosoom worden overwogen.
- Urineonderzoek en zo nodig onderzoek van de urine na de zaadlozing (bij een vermoeden van retrograde ejaculatie).
De belangrijkste oorzaken van mannelijke onvruchtbaarheid
De oorzaken zijn zeer uiteenlopend. Tot de meest voorkomende behoren varicokèle, hormoonstoornissen, doorgemaakte infecties, problemen met de indaling van de teelballen, blokkades in de zaadleiders en genetische factoren.
Daarnaast zijn ook beïnvloedbare factoren van belang: roken, overmatig alcoholgebruik, van buitenaf ingenomen testosteron en sportsupplementen, blootstelling aan overmatige warmte, overgewicht, slecht gereguleerde diabetes en bepaalde geneesmiddelen kunnen de zaadproductie allemaal negatief beïnvloeden. Vooral van buitenaf ingenomen testosteron kan de zaadproductie onderdrukken en een ernstige daling veroorzaken; dit wordt vaak over het hoofd gezien.
Behandelstappen
De behandeling wordt gepland op basis van de vastgestelde oorzaak:
- Aanpakken van beïnvloedbare factoren: stoppen met roken, gewichtsbeheersing, stoppen met van buitenaf ingenomen hormonen en het reguleren van chronische aandoeningen.
- Varicokèle-operatie: in geschikte gevallen is een microchirurgische varicokelectomie gericht op verbetering van de zaadkwaliteit; het resultaat verschilt van persoon tot persoon.
- Hormonale behandeling: gepland onder controle van een arts wanneer een hormoonstoornis met laboratoriumonderzoek is bevestigd.
- Behandeling van infecties: een passende behandeling van infecties die de zaadleiders aantasten.
- Micro-TESE: een chirurgische methode om met behulp van een microscoop zaadcellen uit teelbalweefsel te winnen, wanneer er geen zaadcellen in het sperma aanwezig zijn (azoöspermie).
- Kunstmatige voortplanting: inseminatie of ivf, gepland in samenhang met de beoordeling aan vrouwelijke zijde.
Het traject wordt als paar gepland
Alleen de mannelijke partner beoordelen is niet genoeg. Als de bevindingen aan vrouwelijke zijde, de leeftijd en tijdgebonden factoren niet samen worden bekeken, kan tijd verloren gaan. Uitslagen worden daarom het best geïnterpreteerd met het paar als geheel voor ogen.
Informatie die tijdens de beoordeling wordt verkregen, is beschermd onder de wetgeving inzake gegevensbescherming en wordt alleen door het betrokken klinische team ingezien.
Veelgestelde vragen
Hoeveel dagen onthouding zijn nodig vóór een zaadonderzoek?
Over het algemeen wordt een periode van 2 tot 7 dagen aangeraden. Omdat een kortere of veel langere periode de uitslag kan beïnvloeden, is het belangrijk de instructies van het laboratorium te volgen.
Wordt er op basis van één zaadonderzoek een beslissing genomen?
Nee. De zaadkwaliteit kan bij dezelfde persoon in de loop van de tijd variëren. De uitslag wordt daarom meestal geïnterpreteerd samen met metingen die met passende tussenpozen worden herhaald.
Vergroot een varicokèle-operatie de kans op zwangerschap?
Bij goed geselecteerde gevallen wordt een verbetering van de zaadkwaliteit gemeld; maar het resultaat verschilt van persoon tot persoon en een zwangerschap kan niet worden gegarandeerd. De beslissing om te opereren wordt genomen door het onderzoek, de zaaduitslagen en de situatie van de partner samen te wegen.
Als er geen zaadcellen in het sperma zitten, is er dan nog kans op een kind?
De diagnose azoöspermie betekent niet direct dat een kind krijgen onmogelijk is. Na onderzoek naar de oorzaak kunnen in sommige gevallen met micro-TESE zaadcellen uit teelbalweefsel worden gewonnen. Die beoordeling is persoonsgebonden.
Kan het gebruik van testosteron onvruchtbaarheid veroorzaken?
Van buitenaf ingenomen testosteron kan de eigen zaadproductie van het lichaam onderdrukken en leiden tot een ernstige daling van het aantal zaadcellen of zelfs het volledig ontbreken ervan. Wie kinderen wil, mag dergelijk gebruik niet voortzetten zonder medeweten van de arts.