Ne Zaman Değerlendirme Yapılmalı?
Genel yaklaşım, korunmasız ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmaması durumunda hem kadının hem erkeğin değerlendirilmesidir. Kadın yaşının 35’in üzerinde olduğu durumlarda bu süre altı aya çekilebilir.
Geçmişte inmemiş testis, testis travması, kasık fıtığı ameliyatı, kabakulak orşiti, kemoterapi veya radyoterapi öyküsü varsa; ya da belirgin varikosel saptanmışsa bir yıl beklemeden değerlendirme önerilir.
Yapılan Tetkikler
Değerlendirme ayrıntılı öykü ve ürolojik muayene ile başlar. Ardından duruma göre şu tetkikler planlanabilir:
- Spermiogram (sperm tahlili): İlk basamak testtir. Sperm sayısı, hareketliliği ve şekli hakkında bilgi verir. Tek bir sonuçla karar verilmez; uygun aralıklarla tekrarlanır.
- Hormon testleri: FSH, LH, total testosteron ve gerektiğinde prolaktin ile tiroid testleri.
- Skrotal (testis) ultrasonografi: Varikosel, testis boyutu ve yapısal sorunların değerlendirilmesi için.
- Genetik testler: Sperm sayısının çok düşük olduğu veya hiç sperm bulunmadığı olgularda karyotip ve Y kromozomu mikrodelesyon incelemesi gündeme gelebilir.
- İdrar tetkiki ve gerektiğinde ejakülasyon sonrası idrar incelemesi (retrograd ejakülasyon şüphesinde).
Erkek Kısırlığının Başlıca Nedenleri
Nedenler geniş bir yelpazeye yayılır. En sık karşılaşılanlar arasında varikosel, hormonal bozukluklar, geçirilmiş enfeksiyonlar, testis inişi ile ilgili sorunlar, sperm kanallarındaki tıkanıklıklar ve genetik etkenler yer alır.
Bunların yanında değiştirilebilir etkenler de önemlidir: sigara, aşırı alkol, dışarıdan alınan testosteron ve sporcu takviyeleri, aşırı sıcak ortama maruziyet, obezite, kontrolsüz şeker hastalığı ve bazı ilaçlar sperm üretimini olumsuz etkileyebilir. Özellikle dışarıdan testosteron kullanımı sperm üretimini baskılayarak ciddi düşüşe yol açabilir; bu durum sıkça gözden kaçar.
Tedavi Basamakları
Tedavi, saptanan nedene göre planlanır:
- Değiştirilebilir etkenlerin düzenlenmesi: Sigaranın bırakılması, kilo kontrolü, dışarıdan hormon kullanımının sonlandırılması ve kronik hastalıkların yönetimi.
- Varikosel cerrahisi: Uygun görülen olgularda mikrocerrahi varikoselektomi ile sperm parametrelerinde iyileşme hedeflenir; sonuç kişiden kişiye değişir.
- Hormonal tedaviler: Laboratuvar olarak doğrulanmış hormonal bozukluklarda hekim takibinde planlanır.
- Enfeksiyon tedavisi: Sperm yollarını etkileyen enfeksiyonların uygun şekilde tedavi edilmesi.
- Mikro TESE: Menide hiç sperm bulunmayan (azospermi) olgularda, mikroskop yardımıyla testis dokusundan sperm elde edilmesine yönelik cerrahi yöntem.
- Yardımcı üreme teknikleri: Aşılama veya tüp bebek süreçleri, kadın tarafındaki değerlendirmeyle birlikte planlanır.
Süreç Eşle Birlikte Planlanır
Erkek değerlendirmesi tek başına yeterli değildir. Kadın tarafındaki bulgular, yaş ve süreye ilişkin etkenler birlikte ele alınmadığında zaman kaybı yaşanabilir. Bu nedenle sonuçların çiftin tamamı gözetilerek yorumlanması önerilir.
Değerlendirme sürecinde elde edilen bilgiler KVKK kapsamında korunur ve yalnızca ilgili sağlık ekibi tarafından görülür.
Sık Sorulan Sorular
Spermiogram öncesi kaç gün cinsel perhiz gerekir?
Genel olarak 2–7 günlük bir perhiz süresi önerilir. Daha kısa veya çok uzun süreler sonucu etkileyebileceğinden, test öncesi laboratuvarın verdiği yönergeye uyulması önemlidir.
Tek bir sperm testi sonucuna göre karar verilir mi?
Hayır. Sperm parametreleri kişide zamanla değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle sonuç genellikle uygun aralıklarla tekrarlanan ölçümlerle birlikte yorumlanır.
Varikosel ameliyatı gebelik şansını artırır mı?
Uygun seçilmiş olgularda sperm parametrelerinde iyileşme bildirilmektedir; ancak sonuç kişiden kişiye değişir ve gebelik garantisi verilemez. Ameliyat kararı muayene, sperm sonuçları ve eşin durumu birlikte değerlendirilerek verilir.
Menide hiç sperm çıkmazsa çocuk sahibi olma şansı var mı?
Azospermi tanısı, doğrudan çocuk sahibi olunamayacağı anlamına gelmez. Nedene yönelik inceleme sonrasında bazı olgularda mikro TESE ile testis dokusundan sperm elde edilebilir. Bu değerlendirme kişiye özeldir.
Testosteron kullanmak kısırlığa yol açar mı?
Dışarıdan alınan testosteron, vücudun kendi sperm üretimini baskılayarak sperm sayısında ciddi düşüşe hatta hiç sperm bulunmamasına yol açabilir. Çocuk sahibi olmayı planlayanlarda bu kullanım hekim bilgisi olmadan sürdürülmemelidir.